Αρχαία Ελληνικά Α’ Γυμνασίου: Εισαγωγή στην «Οδύσσεια»


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Τι πρέπει να γνωρίζω για το μάθημα Ομήρου Οδύσσεια;

  • Ποιός το έγραψε : o Όμηρος. Ήταν ραψωδός , που ταξίδευε από πόλη σε πόλη και απάγγελνε τα ποιήματά του κρατώντας ένα ραβδί. Πιθανόν να τα έγραφε πρώτα και έπειτα να τα απάγγελνε. Έζησε τον 8ο αιώνα π.χ. ( Γεωμετρική Εποχή 11ος- 8ος αιώνας π.χ.)

 

  • Βιογραφικά στοιχεία Ομήρου: δεν είμαστε σίγουροι για την καταγωγή του Ομήρου. Το πιο πιθανόν είναι να γεννήθηκε ή στη Σμύρνη ή στη Χίο. Ήταν Ίωνας και η παράδοση λέει πως ήτα τυφλός.

Έργα Ομήρου :

  • “Ιλιάδα” : έπος που αφηγείται ένα επεισόδιο του δέκατου χρόνου του Τρωικού πολέμου
  • «Οδύσσεια» : έπος που αφηγείται το «νόστο» , δηλαδή την επιστροφή στην πατρίδα, του Οδυσσέα από τον Τρωικό πόλεμο

HomerΌμηρος Odysseas kai Pineloopi

Thlemachos kai Mentoras

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Είπαμε και πριν ότι ο Όμηρος ήταν ραψωδός . Αλλά, τι σημαίνει ραψωδός;

Για να καταλάβουμε τι ήταν οι ραψωδοί πρέπει πρώτα να μιλήσουμε για τους αοιδούς, που υπήρχαν πριν τους ραψωδούς.Οι αοιδοί τραγουδούσαν κατορθώματα ηρώων ( έπη) με τη συνοδεία φόρμιγγας(μουσικό όργανο , κιθάρα) κατά την Γεωμετρική Εποχή 11ος – 8ος αιώνας π.χ.. Εμπνέονταν τα έπη από τη Μούσα ( θεική έμπνευση) και τα τραγουσούσαν στις αυλές των βασιλικών ανακτόρων και σε δημόσιους χώρους σε εορταστικές εκδηλώσεις. Στον δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.χ. άρχισαν να εμφανίζονται οι ραψωδοί. Ή διαφορά των ραψωδών ήταν ότι πλέον έγραφαν τα έπη τους , που πλέον δεν τα τραγουδούσαν αλλά τα απάγγελναν κρατώντας ένα ραβδί ( σύμβολο εξουσίας δοσμένης από το θεό). Ήταν πλέον επαγγελματίες που δε ζούσαν στις αυλές βασιλιάδων , όπως οι αοιδοί, και που τους καλούσαν σε διάφορες πόλεις για να απαγγείλουν τα έπη τους

Αοιδός<ρήμα άδω= τραγουδώ < άσμα= τραγουδι

Πώς συνέθεταν τα τραγούδια τους ( άσματα);

Ø Οι αοιδοί μάθαιναν μύθους και θρύλους για τους ήρωες της φυλής τους από τα παλιά χρόνια

Ø Τα οργάνωναν σε θεματικούς κύκλους ( ανάλογα με ποιον πόλεμο είχαν να κάνουν).

Ø Απομνημόνευαν (μάθαιναν απέξω) επίθετα, ουσιαστικά που συνόδευαν σταθερά τα κύρια ονόματα των ηρώων τους . Για παράδειγμα : Τηλέμαχος συνετός, Παλλάς Αθηνά,πολύτροπος Οδυσσέας.

Ø Απομνημόνευαν ( μάθαιναν απέξω) ακόμα και ολόκληρους στίχους, τυποποιημένες φράσεις( λογότυποι) και ολόκληρες σκηνές ( συμποσίου, μάχης, αναχώρησης).

Ø Χρησιμοποιώντας όλα τα παραπάνω στοιχεία παράλληλα αυτοσχεδίαζαν.

Μήπως έχεις απορία για τη λέξη έπος; Ας δούμε τι σημαίνει.

Έπος ( από το ειπον/ειπα) είναι η διήγηση , το αφηγηματικό ποίημα με περιεχόμενο μυθολογικό, διδακτικό, ηρωικό.

Ηρωικό έπος είναι η Οδύσσεια γιατί αφηγείται κατορθώματα ηρώων και θεών. Τα βασικά γνωρίσματα του ηρωικού έπους είναι :

  1. Παρουσιάζει ένα ένδοξο, εξιδανικευμένο μακρινό παρελθόν.
  2. Έχει αντικειμενικό χαρακτήρα, δηλαδή ο ποιητής δεν γράφει προσωπικές απόψεις ή συναισθήματα
  3. Μέχρι και τον 8ο αίώνα, πριν εμφανιστεί ο Όμηρος , είχε τη μορφή προφορικής παράδοσης, δηλαδή το μάθαιναν οι άνθρωποι από στόμα σε στόμα.


  • Από πού αντλούσαν τα θέματά τους τα ηρωικά έπη;

Από τρεις επικούς κύκλους:

1. Aργοναυτικός κύκλος ( αργοναυτική εκστρατεία π.χ. Ιάσωνας)

2. Θηβαικός κύκλος ,ο αγώνας για την κατάκτηση των Θηβών

3. Τρωικός κύκλος, ο τρωικός πόλεμος και ό,τι συνέβη μετά από αυτόν

  • Ας μιλήσουμε τώρα για το έπος που θα μας απασχολησει , την Οδύσσεια.

Η Οδύσσεια γράφτηκε όπως είπαμε πριν τον 8ο αιώνα π.χ. από τον ποιητή Όμηρο. Είναι ένα ηρωικό έπος με κεντρικό ήρωα τον Οδυσσέα, βασιλιά της Ιθάκης και το «νόστο του», την επιστροφή την πατρίδα.

Ο Οδυσσέας, μετά τον πόλεμο της Τροίας, ξεκίνησε το ταξίδι του προς την πατρίδα του Ιθάκη μαζί με τους συντρόφους του. Στο ταξίδι του , όμως, συνάντησε πολλές περιπέτειες που τον εμπόδιζαν 10 χρόνια να φτάσει στην πατρίδα του. Έλειπε από το σπίτι του άλλα 10 χρόνια, όσο κράτησε ο Τρωικός πόλεμος. Στην Ιθάκη τον περίμεναν η γυναίκα του Πηνελόπη και ο γιος του Τηλέμαχος, που τον άφησε βρέφος και τώρα πλέον έχει γίνει άντρας.

Ενώ ο Οδυσσέας περιπλανιέται σε αφιλόξενους τόπους, κυνηγημένος από την οργή των θεών , στην Ιθάκη ξεδιάντροποι μνηστήρες πολιορκούν τη γυναίκα του και το θρόνο του.

Στο μεταξύ ο νεαρός γιος του Τηλέμαχος κάνει το δικό του ταξίδι προσπαθώντας να μάθει νέα για την τύχη του αγνοούμενου πατέρα του.

Όταν πια ο Οδυσσέας επιστρέψει στην πατρίδα του , θα αναγκαστεί να ξανακερδίσει την οικογενειακή του ευτυχία και τη βασιλική εξουσία.

  • Ποιες είναι οι πηγές στις οποίες βασίστηκε ο Όμηρος για να γράψει την Οδύσσεια;
  1. Η ηρωική παράδοση : τα γεγονότα του Τρωικού πολέμου
  2. Οι λαϊκές μυθιστορίες : η επιστροφή του ξενιτεμένου στην πατρίδα του και οι προσπάθειες να ξανακερδίσει την αγαπημένη του
  3. Τα παραμύθια: από εκεί εμπνεύστηκε ο Όμηρος τις μαγικές ικανότητες της Κίρκης, την ιστορία του Κύκλωπα, το μαγικό νησί των Φαιάκων κλπ.
  4. Η λαϊκή θρησκεία: από αυτή δανείστηκε ο Όμηρος τις θεότητες όπως η Καλυψώ
  5. Οι ναυτικές ιστορίες : έτσι ο Όμηρος περιέγραψε πειστικά τις θαλασσινές περιπέτειες του Οδυσσέα
  6. Η καθημερινή ζωή των ανθρώπων της εποχής του : έτσι έκανε τους ήρωές του πιο ανθρώπινους


  • Μέσα από τις περιπέτειες του Οδυσσέα μαθαίνουμε και κάποια σημαντικά πράγματα , όπως :

1. Οι αρετές που βοηθούν τον άνθρωπο να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής, όπως ευσέβεια, εξυπνάδα, ανδρεία, υπομονή, επιμονή

2. Η δικαιοσύνη που επιβάλλει την τιμωρία των αδίκων

3. Η μεγάλη αγάπη για την πατρίδα και ο πόθος του ξενιτεμένου να γυρίσει σε αυτήν

4. Η ιερή υποχρέωση των ανθρώπων να δίνουν βοήθεια σε όσους έχουν ανάγκη ( σε ξένους και ζητιάνους)

5. Η αγάπη για την ειρηνική ζωή

6. Η συζυγική πίστη, σύμβολο της οποίας αναδεικνύεται η Πηνελόπη

7. Η φιλία

8. Η συντροφικότητα

Μορφή Οδύσσειας: χωρίζεται σε 24 ραψωδίες , που διακρίνονται με τα 24 μικρά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου ( α, β, γ κλπ.)

  • Πότε γράφτηκαν επίσημα τα Ομηρικά έπη;

Τα πρώτα επίσημα γραπτά κείμενα των ομηρικών επών τα συναντάμε τον 6ο αιώνα π.χ. στην Αθήνα. Ο τύραννος Πεισίστρατος έδωσε εντολή να τα καταγράψουν για να απαγγέλλονται στην επίσημη γιορτή των Αθηνών , τα Παναθήναια.

  • Και η Ιλιάδα και η Οδύσσεια έχουν ως θεματικό άξονα τον Τρωικό πόλεμο. Τι ξέρουμε γι’αυτόν;

Ο Τρωικός πόλεμος έγινε τον 12ο αιώνα π.χ. Δηλαδή 4 αιώνες πριν γράψει για αυτόν ο Όμηρος. Οι Αχαιοί ( Έλληνες) εκστράτευσαν εναντίον των Τρώων για να πάρουν πίσω την ωραία Ελένη, που είχε κλεφτεί με τον πρίγκηπα της Τροίας, τον Πάρη. Έτσι, συγκεντρώθηκαν όλοι οι Έλληνες ( Αχαιοί) βασιλείς μαζί με το στρατό τους και ξεκίνησαν για την Τροία. Ανάμεσα τους ήταν ο Μενέλαος, σύζυγος της Ελένης και ο Οδυσσέας βασιλιάς της Ιθάκης και ο Αχιλλέας.

 

-ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΡΑΨΩΔΙΕΣ-

Οι τέσσερις πρώτες ραψωδίες της Οδύσσειας α-δ αποτελούν μία μεγάλη ενότητα που την ονομάζουμε Τηλεμάχεια. Ονομάστηκε έτσι γιατί πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτές τις τέσσσερις ραψωδίες παίζει ο γιος του Οδυσσέα, ο Τηλέμαχος.Το περίεργο είναι ότι ενώ πρωταγωνιστής της Οδύσσειας γενικά είναι ο Οδυσσέας, στις πρώτες τέσσερις ραψωδίες του ρόλου δεν βλέπουμε τον Οδυσσέα να πρωταγωνιστεί αλλά το γιο του.

Συγκεκριμένα :

  • Ραψωδίες α-β : διαβάζουμε για όσα συμβαίνουν στην Ιθάκη
  • Ραψωδίες γ-δ : διαβάζουμε για το ταξίδι του Τηλέμαχου στην Πύλο και τη Σπάρτη

Το έπος ξεκινάει με τους θεούς να αποφασίζουν για την τύχη του Οδυσσέα. Οι θεοί αποφασίζουν το «νόστο» του Οδυσσέα . Αυτοί γνωρίζουν ότι ζει , σε αντίθεση με τους ήρωες του έπους που το αγνοούν.

Η Αθηνά που γνωρίζει ότι οΟδυσσέας ζει, έρχεται στην Ιθάκη , μεταμφιέζεται και παρακινεί τον Τηλέμαχο να ψάξει να βρει πληροφορίες για την τύχη του πατέρα του, λέγοντάς του ότι ο Οδυσσέας μπορεί να πέθανε ή μπορεί να ζει.Το ταξίδι του Τηλέμαχου δεν είχε το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Οι πληροφορίες που συγκέντρωσε δεν ήταν πολύ σημαντικές.


Παρατήρησες κάτι;

Ενώ όλοι περιμένουμε να δούμε το ταξίδι ( νόστο) του Οδυσσέα, αυτό δε συμβαίνει. Αντίθετα βλέπουμε το ταξίδι του γιου του Τηλέμαχου. Σε όλη την Τηλεμάχεια(ραψ. α-δ) δε βλέπουμε πουθενά τον Οδυσσέα να μιλάει ή να ενεργεί, αλλά μαθαίνουμε γι’αυτόν πράγματα από αυτά που λένε άλλοι γι’αυτόν: στο προοίμιο ο Όμηρος αναφέρεται στην προσωπικότητα του Οδυσσέα, θεοί και άνθρωποι μιλούν και αυτοί για την προσωπικότητα του Οδυσσέα.

Έτσι, έχουμε μια σαφή εικόνα του Οδυσσέα που συμπληρώνεται σιγά-σιγά, χωρίς καν να τον έχουμε δει ακόμα!!

 

ΡΑΨΩΔΙΑ α

 

«Συνέλευση των θεών. Η Αθηνά συμβουλεύει τον Τηλέμαχο. Οι μνηστήρες γλεντούν»

 

  • Χρόνος : 10 χρόνια μετά την άλωση της Τροίας ( 20 χρόνια από τότε που έφυγε ο Οδυσσέας από το σπίτι του)
  • Τόπος : o Οδυσσέας τώρα βρίσκεται αποκλεισμένος σε ένα απόμακρο νησί Ωγυγία στη μέση του πελάγου , κλαίει και νοσταλγεί την Ιθάκη και την οικογένειά του. Οι θεά Καλυψώ δεν τον αφήνει να φύγει
  • Τι έκανε δέκα χρόνια: τον κυνηγούσε ο Ποσειδώνας , πέρασε πολλές περιπέτειες
  • ΘΕΟΙ : αποφασίζουν να κάνουν συνέλευση στον Όλυμπο για να αποφασίσουν την τύχη του Οδυσσέα από δω και πέρα.

Ø Ποσειδώνας : εχθρός του Οδυσσέα, απουσιάζει από τη συνέλευση

Ø Αθηνά :παίρνει το μέρος του Οδυσσέα και προτείνει

1.Ο Ερμής να πάει στην Ωγυγία , το νησί- φυλακή για τον Οδυσσέα

  1. Να δώσει εντολή στην Καλυψώ να αφήσει ελεύθερο τον Οδυσσέα, που τον κρατά γιατί τον θέλει για άντρα της

Δράση Αθηνάς : κατεβαίνει στην Ιθάκη με τη μορφή του Μέντη, παλιού πατρικού φίλου, για να παρακινήσει τον Τηλέμαχο να αναζητήσει τον πατέρα του

  • Φεύγουμε από τη συνέλευση των θεών στον Όλυμπο και μεταφερόμαστε στην Ιθάκη….

Στο παλάτι του Οδυσσέα πίνουν και γλεντούν οι μνηστήρες , αρχοντόπουλα των γύρω νησιών που διεκδικούν τη Πηνελόπη για γυναίκα τους και τον θρόνο του Οδυσσέα. Καταφθάνει η Αθηνά που δίνει θάρρος στον απελπισμένο Τηλέμαχο, που ενοχλείται από τους μνηστήρες και του λείπει ο πατέρας του. Του λέει να συγκαλέσει συνέλευση και να καταγγείλει την απρεπή συμπεριφορά των μνηστήρων. Μετά να ταξιδέψει στην Πύλο και τη Σπάρτη , μήπως μάθει κάτι για τον πατέρα του.

Η τύχη του Οδυσσέα αποφασίστηκε από τους θεούς, αλλά πρέπει να δράσουν και οι άνθρωποι για να πραγματοποιηθεί.

Τηλέμαχος :

  • Μετά τον διάλογο του με την Αθηνά ο Τηλέμαχος μοιάζει να ενηλικιώνεται, να γίνεται από παιδί άντρας.
  • Μιλά με αυστηρότητα στη μητέρα του, όταν αυτή κατεβαίνει από τα δωμάτιά της για να ζητήσει από τον αοιδό Φήμιο να μην τραγουδά για το γυρισμό των Αχαιών από την Τροία
  • Δηλώνει ο αυτός είναι ο κύριος του σπιτιού

Πηνελόπη:

  • Ζητά από τον Φήμιο να μην τραγουδά για την επιστροφή των Αχαιών από την Τροία . Γιατί;
  • Της κάνει εντύπωση η αλλαγή του Τηλέμαχου. Δεν είναι πια παιδί αλλά άντρας.

Την επόμενη μέρα….

Τηλέμαχος :

· Μιλά στη συνέλευση οργισμένος με τους μνηστήρες , απαιτεί να φύγουν αμέσως από το παλάτι

· Το βράδυ ξενυχτάει με τη σκέψη όλων όσων του είπε ο Μέντης ( Αθηνά).

Μνηστήρες :

· Αρχικά τα χάνουν

· Μετά τον κοροϊδεύουν

· Ζητούν εξηγήσεις από τον Τηλέμαχο για το ποιος ήταν ο ξένος που του μίλησε και μετά εξαφανίστηκε

Ποια είναι η γνώμη σου;

  • Πώς σου φαίνεται το γεγονός ότι οι μνηστήρες εγκαταστάθηκαν στο παλάτι χωρίς να ρωτήσουν την οικογένεια του Οδυσσέα;
    • Είναι μια συνηθισμένη οικογένεια;
    • Τι ήταν αυτό που έκανε τον Τηλέμαχο να αντιδράσει έτσι; Τι λες να σκέφτεται τώρα;
    • Πώς νομίζεις ότι νιώθει η Πηνελόπη; Πώς βλέπεις τη συμπεριφορά της;
  • Η Αθηνά σαν θεά που είναι θα μπορούσε να πει στον Τηλέμαχο ότι ο πατέρας του ζει και που να πάει να τον βρει. Γιατί δεν το έκανε ;
  • Γιατί ο Τηλέμαχος ανακοίνωσε στη συνέλευση τις αποφάσεις του;

MyFreeCopyright.com Registered & Protected

About these ads

3 thoughts on “Αρχαία Ελληνικά Α’ Γυμνασίου: Εισαγωγή στην «Οδύσσεια»

Σχολιάστε

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s