ΑΡΧΑΙΕΣ & ΛΟΓΙΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ

“μετά βδελυγμίας”= με αηδία,με αποστροφή

(το) απευκταίον = δυσάρεστο,συμφορά

“εξ υπαρχής “= από την αρχή
“εξ απαλών ονύχων” = (μτφ).από μικρό παιδί,από νήπιο(Πβ.Ανθολ.Παλατ.V.128) και “επιφανειακά”

“αυτολεξεί”= με τις ίδιες ακριβώς λέξεις

“ασυζητητί”= αδιαμφισβήτητα, ανεπιφύλακτα

“ατιμωρητί”= χωρίς τιμωρία

“αρχαϊστί”= στην αρχαία ελληνική γλώσσα

Εξεμέτρησε το ζην = Πέθανε,τελείωσε η ζωή του.
Εξέστω Κλαζομενίοις ασχημονείν =Ας επιτραπεί στους Κλαζομένιους να α-
σχημονούν(όχι όμως σε εμάς).(Τη φράση αυτή την είπαν οι έφοροι της Σπάρ-
της ,όταν τους καταγγέλθηκε ότι οι απεσταλμένοι των Κλαζομενών{ Ιωνική πόλη}λέρωσαν τους θρόνους τους στη γερουσία με καπνιά).
Εξ ημισείας =Μισά μισά,από μισά ο καθένας.
Εξ ιδίων κρίνει τα αλλότρια = Λαμβάνοντας υπόψη τα δικά του κρίνει τα ξένα.Εξομοιώνει ξένα πράγματα με τη δική του κατάσταση.
Εξις δευτέρα φύσις = Η συνήθεια καταντά δεύτερη φύση(Πβ.Cic., Tusc.
Εξ οικείων τα βέλη = Οι επιθέσεις προέρχονται από οικεία πρόσωπα.
Εξ ολοκλήρου = ολοκληρωτικά.
Εξ ονόματος = εκ μέρους,ως εκπρόσωπος.
Εξ όνυχος τον λέοντα = Λέμε τη φράση ,όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι από κάποια μικρή ένδειξη μπορεί να διαφανεί ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου

Εξ ορισμού =δικαιωματικά,επίσημα.
Εξ ου =από όπου.
Εξ όψεως =από την όψη.
Εξ υπαρχής = από την αρχή.
Εξ υφαρπαγής = από κλοπή.
Εξ ύψους = από τον ουρανό.
Εξωθεν = Από έξω

μύριοι= δέκα χιλιάδες ΑΛΛΑ μυρίοι= αναρίθμητοιΚατ’ αρχήν= κυρίως, βασικά ΑΛΛΑ Κατ’ αρχάς= αρχικά

“Μεταξύ σφύρας και άκμονος” = ανάμεσα σε δύο εμπόδια,σε δύο κακά

“Εκ των ων ουκ άνευ(sine qua non)” = Αναφέρεται σε πράγμα,στοιχείο ή ιδιότητα,που είναι απαραίτητα ή αναντικατάστατα σε κάτι ή για κάτι

“Νήδυμος ύπνος” = βαθύτατος ύπνος.Πβ.Ομ.Οδ.υ.79.

“Πνέω τα λοίσθια “= ψυχορραγώ,βρίσκομαι στα πρόθυρα του θανάτου.
“Δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται” = Οταν κανείς δυστυχήσει όλοι κοιταζουν να επωφεληθούν από τη δυστυχία του.(Μενάνδρου Γν.Μονόστ.123.)
“Ερρέτω” = πήγαινε στο διάβολο,ας πάει κατά διαόλου

“de profundis”Λατιν.=εκ βαθέων , από τα βάθη της ψυχής μου

«Μηδέν ἂγαν»= τίποτε σε υπερβολικό βαθμό [Χίλων ή Σόλων ή Θαλής κλπ.- Θεογν.335]

“Επί τον τύπον των ήλων”= Λέγεται για ανθρώπους που είναι δύσπιστοι και θέλουν απτές αποδείξεις, για να πειστούν για κάτι.Π.χ. «Αυτός ,αν δε βάλει το χέρι του επί τον τύπον των ήλων ,δεν πιστεύει τίποτε απʼόσα του είπαμε»(Από την περίφημη φράση που είπε ο άπιστος Θωμάς ,όταν τον πλη-ροφόρησαν οι άλλοι μαθητές για την Ανάσταση του Χριστού.Πβ.Ιω.Κ.25).

“Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα “= λέγεται συνήθως σε εκείνους που καυχώνται για προγενέστερα ανεπιβεβαίωτα κατορθώματά τους και προκαλούνται τώρα να τα επαναλάβουν,για να αποδείξουν ότι δε λένε ψέματα [η φράση προέρχεται από τον αισώπειο μύθο «Ανήρ κομπαστής»]
“Εν τη ρύμη του λόγου “= στη ροή της κουβέντας

“Κομίζω γλαύκα ες Αθήνας ” = Μεταφ.Λέγεται γιʼαυτούς που μιλούν για πολύ γνωστά πράγματα ,σαν να ήταν εντελώς νέα και άγνωστα

“Από καθέδρας” = με ύφος αυθεντικό,δογματικό.Π.χ «ομιλεί από καθέδρας».(ομιλεί με ύφος μη επιδεχόμενο αντίρρηση)Λατινικά : ex cathedra.
“Αιδώς Αργείοι” =Ντροπή κύριοι!Δεν ντρέπεστε επιτέλους; “

« Γῆ πάντα τίκτει και πάλιν κομίζεται»= όλα από τη γη γεννιούνται και σ’αυτήν ξαναγυρνούν [Μενάνδρου Γνῶμαι Μονόστιχοι 89]

“Κύμβαλον αλαλάζον ” = μεταφ.λέγεται για άνθρωπο που απηχεί ξένες γνώμες άκριτα.Παύλ.ΑʼΚορινθ.ιγʼ.1.

“Εν ριπή οφθαλμού” = Μεταφ.Ακαριαία,ξαφνικά.(Φράση από την Κ.Διαθήκη Πβ.Παύλου ,Κορινθ.Α.ΙΕ.52).

“Κρανίου τόπος ” = Λέγεται για κάποιο μέρος ,όπoυ η ζωή σʼαυτό είναι πραγματική κόλαση.Ματθ.ΚΖ.33.Επίσης Ιω.ΙΘ.17.

“Μετά λόγου γνώσεως” = με πλήρη επίγνωση των πραγμάτων.

“Πύρρειος νίκη “= νίκη που συνεπάγεται όμως τεράστιες απώλειες.Νίκη που συνεπιφέρει και στον νικητή μεγάλη φθορά,έτσι ωστε να ισοδυναμεί με ήττα(Η φράση προήλθε από την αιματηρή νίκη του Πύρρου εναντίον των Ρωμαίων στην Ηράκλεια της Ιταλίας το 280 π.Χ

“Έπεα πτερόεντα” = Φτερωτά λόγια ,λόγια του αέρα. Π.χ « Δεν παίρνω ποτέ στα σοβαρά προφορικές υποσχέσεις .ʼΟλα αυτά για μένα είναι έπεα πτερόεντα»(

“Εστι δίκης οφθαλμός ος τα πανθʼορά” = Υπάρχει το μάτι της δικαιοσύνης
που βλέπει τα πάντα,τίποτε δε μένει ατιμώρητο.

“Είπα και ελάλησα ,αμαρτίαν ουκ έχω “= Η φράση χρησιμοποιείται με την έννοια :εγώ ξεκαθάρισα από πριν τη θέση μου,προειδοποίησα για τη στάση μου-τώρα δεν έχω καμιά ευθύνη για ό,τι έγινε ή ό,τι θα γίνει.
“Ειρήσθω εν παρόδω” = ας ειπωθεί παρενθεντικά, παρεμπιπτόντως

“Αμέπος αμέργον” = τοπε και τοκανε.(Ηρόδοτος ΙΙΙ135 «αμα έπος τε και έργον εποίει» δηλ. μόλις ξεστόμιζε το λόγο ,έκανε και το έργο).

“Αβρόχοις ποσί”= με στεγνά πόδια.Μεταφ.=χωρίς κόπο,χωρίς ζημιά(ηθική ή υλική).Π.χ «Αντε τυχερέ ξέμπλεξες από αυτήν την ιστορία αβρόχοις ποσί». Προέλευση :Από τη γνωστή βιβλική ιστορία της διέλευσης των Εβραίων μέσα από την Ερυθρά θάλασσα,χωρίς να βραχούν τα πόδια τους.»Αι εξακόσιαι εκείναι χιλιάδες αι την Ερυθράν θάλασσαν αβρόχοις ποσί διαπεράσαι …»

25 thoughts on “ΑΡΧΑΙΕΣ & ΛΟΓΙΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ

  1. Είναι δε τόσο μεγάλη η απόσταση που χωρίζει την πολιτεία μας από τους άλλους ανθρώπους ως προς την πνευματική ανάπτυξη και την τέχνη του λόγου, ώστε οι μαθητές της έχουν γίνει διδάσκαλοι των άλλων και κατόρθωσε (η πολιτεία μας) ώστε το όνομα των Ελλήνων να είναι σύμβολο όχι πλέον της καταγωγής, αλλά της πνευματικής ανύψωσης, και να ονομάζονται Έλληνες εκείνοι που παίρνουν τη δική μας μόρφωση και όχι αυτοί που έχουν την ίδια καταγωγή. (Ισοκράτους Λόγοι, Πανηγυρικός, Μτφρ. Α. Μ. Γεωργαντοπούλου.)

  2. “Τοσούτον δ’ απολέλοιπεν η πόλις ημών περί το φρονείν και λέγειν τους άλλους ανθρώπους, ώσθ’ οι ταύτης μαθηταί των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασιν, και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκεν μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Ελληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας.”
    Πρόκειται για ένα απόφθεγμα του Ισοκράτη. Το απόσπασμα αναφέρεται στον ορισμό του “Έλληνα” . Σημαίνει ότι ο “καλός” Έλληνας ( πολίτης) δεν είναι αυτός που έχει γεννηθεί από Έλληνες ( φέρει δηλαδή το όνομα “Έλληνας” ως ένδειξη καταγωγής) , αλλά αυτός που |”σκέφτεται” σαν Έλληνας και φέρει την ελληνική παιδεία ( φιλοσοφική και πολιτική σκέψη).

  3. Περικλής Σ. says:

    [Συνεχίζω:] Άρα, “όρος εκ των ων ουκ άνευ” σημαίνει “όρος από εκείνους χωρίς τους οποίους δεν [μπορεί να πραγματοποιηθεί κάτι].

    Η μετοχή του ειμί δεν έχει καμία δουλειά. Όχι μόνο γιατί είναι σε άσχετο γένος, αριθμό και πτώση, αλλά και για έναν ακόμη λόγο: αν το “ων” ήταν μετοχή, ποιο θα ήταν το συμπλήρωμα του “άνευ”; Άνευ τίνος πράγματος;

    Θεωρώ ότι είναι τελείως περιττό να βρούμε από ποιο κείμενο προέρχεται η φράση για να αποδείξουμε πώς είναι η σωστή της μορφή. Στο κάτω κάτω, κι αν το εντοπίσουμε σ’ ένα βιβλίο, πού ξέρουμε ότι δεν έχει γίνει τυπογραφικό λάθος; Ενώ η εφαρμογή μιας σειράς από μάλλον γνωστούς συντακτικούς κανόνες αποδεικνύει πραγματικά αδιαμφισβήτητα πώς έχουν τα πράγματα. Εν προκειμένω, οι κανόνες είναι:
    α) ότι το άνευ παίρνει γενική,
    β) ότι η πρόθεση με το συμπλήρωμά της είναι δυνατόν ενίοτε να αλλάξουν σειρά (ων άνευ αντί του κανονικού άνευ ων),
    γ) ότι ένα απρόσωπο ρήμα (συνήθως το εστί, που μεταξύ άλλων σημαίνει και “είναι δυνατόν”) συχνά παραλείπεται.
    Χωρίς το β και το γ η φράση θα ήταν: όρος, εκ των άνευ ων ουκ έστιν = όρος από εκείνους χωρίς τους οποίους δεν είναι δυνατόν. Το τι ακριβώς δεν είναι δυνατόν μπορούμε να το φανταστούμε από το εκάστοτε συμφραζόμενο.

    Η αντίστοιχη λατινική φράση σημαίνει ακριβώς το ίδιο: sine qua non = χωρίς την οποία δεν (κατά παράλειψη κάποιου απρόσωπου ρήματος). “Την οποία” σε θηλυκό γιατί το conditio είναι θηλυκό. Ήτοι, χωρίς την οποία δε γίνεται, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε, δηλαδή τελικά η απολύτως απαραίτητη. Η μόνη διαφορά ανάμεσα στη λατινική και την ελληνική φράση είναι ότι στα λατινικά λένε “όρος απολύτως απαραίτητος” και στα ελληνικά “όρος από τους απολύτως απαραίτητους”.

  4. Περικλής Σ. says:

    Μα τι κάθεστε και λέτε; Το “ων” ασφαλώς και είναι αναφορική αντωνυμία. Στη γενική πληθυντικού. Το “άνευ” συντάσσεται με γενική: “άνευ τινός” = χωρίς κάτι. “Άνευ λόγου” = χωρίς λόγο. Έτσι και “άνευ ων” =χωρίς τα οποία. Αν μεταφράσουμε τη φράση κατά λέξη, σημαίνει “από τα χωρίς τα οποία δεν”. Αυτό το τέρας, αν συμπληρώσουμε τα εννοούμενα, σημαίνει “από εκείνα χωρίς τα οποία δεν [γίνεται]“, δηλαδή “από τα απολύτως απαραίτητα”.

  5. Το λατινικό είναι (conditio)sine qua non και μεταφέρθηκε στην ελληνική ως “όρος εκ των ων ουκ άνευ”, και πολύ σωστά αναφέρεις ότι το ων παραδίδεται με δασεία, άρα είναι η αντωνυμία ος, η, ο. Δηλαδή έχουμε την αντωνυμία ων , η οποία μαλλον πήρε λειτουργικά τη θέση του ουσιαστικού που προσδιόριζε “όρος εστί εκ των όρων οι εισίν εκ των ουκ άνευ” . Εάν δεχθούμε ότι έχουμε “έλξη του αναφορικού”, η πρόταση γίνεται: ” όρος εστί εκ των όρων ων ουκ άνευ εισίν”.Και με παράβλεψη της λέξης “όρων” και των ρημάτων, πράγμα που συνηθίζεται, με τη συχνή προφορική χρήση παραδόθηκε ως φράση” εκ των ( όρων) ων ουκ άνευ”. Τραβηγμένο? Καλό μου ακόύγεται.

  6. Στην αγγλική wikipedia είδα το εξής:
    Sine qua non or condicio sine qua non (plural sine quibus non) was originally a Latin legal term for “(a condition) without which it could not be” or “but for…” or “without which (there is) nothing”. It refers to an indispensable and essential action, condition, or ingredient.

    As a Latin term, it occurs in the work of Boethius, and originated in Aristotelian expressions.[1] In recent times it has passed from a merely legal usage to a more general usage in many languages, including English, German, French, Italian, Spanish, etc. In Classical Latin the correct form uses the word condicio, but nowadays the phrase is sometimes found to be used with conditio, which has a different meaning in Latin (“foundation”). The phrase is also used in economics, philosophy and medicine.

  7. Κάπου είδα ότι προέρχεται απο το sine qua non. Στο Σταματάκο. Επιμένω, η σύνταξη πρέπει να πηγαίνει ως εξής:
    ων εκ των ουκ άνευ= που είναι εκ των ουκ άνευ. Αλλιώς δε βγαίνει νόημα. Ισως να εννοείται μία μετοχή (όντων), με εμπρόθετο “των όντων” ως γενική διαιρετική .Αν έχετε κάποια άλλη πρόταση , με ενδιαφέρει πολύ να την ακούσω.

  8. Με κάλυψε ο Γιώργος Μ. Ήθελα κι εγώ να πω για το «εκ των ων ουκ άνευ», πως το «ων» είναι γενική πληθυντικού του «ος, η, ο».

  9. Γιώργο, βρήκα λίγο χρονο να δω καλύτερα το post σου. Σκέφτηκα το εξής : οι φράσεις αυτές προέρχονται συνήθως από ένα αρχαίο ή βιβλικό κείμενο. Το σωστό είναι να εντοπιστεί αυτό το κείμενο και να διασταυρώσουμε τη λειτουργία του μέσα σε αυτό. Από εκεί και πέρα κάποιες φράσεις γίνονται “παροιμιώδεις” και χρησιμοποιούνται αυτούσιες. Είναι εύκολο για μένα να την εντοπίσω, μόνο που δεν γράφω από τον υπολογιστή μου και δεν έχω αυτή τη στιγμή τα αρχεία μου ώστε να ανατρέξω σε αυτά.

  10. Lia says:

    Να σου πω την αλήθεια δεν τό εψαξα και πολύ. Σου απαντησα από ενα νετ καφε. Θα το ξανασκεφτω και θα σου πω

  11. Γιώργος Μ. says:

    Lia, αν ήταν έτσι δεν θα ήταν πιο σωστή η σύνταξη ”εκ των ουκ άνευ ων”; Ή έστω ”ων εκ των ουκ άνευ”; Γιατί να ”σφηνωθεί” εκεί μέσα η μετοχή; Και έστω ότι είναι σωστή αυτή η σύνταξη. Τότε, εφόσον το ”ων” είναι κατηγορηματική μετοχή δεν θα έπρεπε κάθε φορά να συμφωνεί στο γένος με το υποκείμενο; Δηλαδή στο παράδειγμα δεν θα έπρεπε να λέει ”ούσα” μιας κι αναφέρεται στη ”λύση”; Εκτός αυτού, δεν είναι ασύνηθες (υπερβολή μάλλον) να χρησιμοποιούμε ως κατηγορούμενο τη μετοχή του ίδιου του ρήματος;
    Και συνεχίζω… Αν χρησιμοποιήσουμε πολυτονικό σύστημα, η μετοχή του ειμί είναι έτσι: ὤν. Δηλαδή έχει ψιλή. Ενώ η φράση νομίζω είναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Κι εδώ το ”ων” έχει δασεία, διότι δεν είναι η μετοχή του ”ειμί”, αλλά η γενική πληθυντικού (ουδέτερο γένος) της αναφορικής αντωνυμίας ”ὅς, ἥ, ὅ”. Γι’ αυτό και μια χαρά βρίσκεται μετά το ”των”. Δεν είμαι φιλόλογος, αλλά η δική μου άποψη μου φαίνεται πιο σωστή.

  12. Lia says:

    Η σύνταξη είναι : ων =μετοχή, εκ των ουκ άνευ =εμπρόθετος προσδιορισμός. Σε καλύπτει η απάντηση?

  13. Γιώργος Μ. says:

    Γράφετε ”ων = μτχ του ειμί”. Αυτό όμως είναι α΄ ενικού, ονομαστική. Πώς γίνεται να συντάσσεται με το ”των” (εκ των ων ουκ ανευ), το οποίο είναι β΄ πληθυντικού, γενική;

  14. kalimera, καλημέρα,

    με ανάμεικτα συναισθήματα διάβασα το κείμενο ‘αντί προλόγου’ και θέλω να σας γράψω για να σας δηλώσω την συμπαράστασή μου!!!!

    If you have time please send me an e-mail to come in contact. I teach art at a dutch High school in Amsterdam and I am looking for people who “dare” have such ideas and attitude like you ! I am looking for cooperation in school exchange projects between Holland/ Amsterdam and Greece/Athens or other greek cities…

    polla chairetisata

  15. Αλέκος Παππάς says:

    Συγχαρητήρια για την προσπάθεια και καλή συνέχεια! Σας είμαστε ευγνώμονες.

  16. Αμαλια Μπλουκιδη says:

    Ευχαριστω πολυ για την απαντηση! Αδικα διαφωνουσαμε δηλαδη, αλλα τουλαχιστον τωρα ξερουμε. Κι αλλο ερωτημα. Απο τον Ολυνθιακο του Δημοσθενη: Δει δη χρηματων, ή δει δε χρηματων, ω ανδρες Αθηναιοι; Δεν εχω το πρωτοτυπο και δυστυχως ουτε τη δυνατοτητα να το βρω τωρα που το ψαχνω, μιας και ζω σε χωριο. Ευχαριστω εκ των προτερων!

  17. neoellines says:

    Εκ των ων ουκ άνευ(sine qua non) = Αναφέρεται σε πράγμα,στοιχείο ή ιδιότητα,που είναι απαραίτητα ή αναντικατάστατα σε κάτι ή για κάτι. Π.χ.»Η συμμετοχή τόσο του Ισραήλ όσο και των Παλαιστινίων στη λύση του μεσανατολικού προβλήματος είναι ανατίρρητα εκ των ων ουκ άνευ».
    Η απόδειξη επέρχεται απλά με τη σύνταξη της φράσης: ων = μτχ του ειμί = αυτό που είναι, εκ των ουκ άνευ = από αυτά που δεν μπορούμε χωρίς ( αυτά).Επίσης, και η φράση “εκ των ουκ άνευ” είναι σωστή”, διότι απλά παραλείπουμε τη μετοχή και ο επιθετικός προσδιορισμός μπαίνει σε θέση κατηγορούμενου π.χ. Η παρουσία σου στην εκδήλωση είναι εκ των τουν ουκ άνευ ” . Στην πρώτη περίπτωση, η μετοχή μπαίνει σε θέση κατηγορούμενου και ο εμπρόθετος ως επιθετικός προσδιορισμός, ενώ σκέτο το το “των ουκ άνευ” είναι γενική διαιρετική” δηλ, ο ων ένας από αυτούς που δε μπορούμε χωρίς ( αυτόν).
    Πάντως, η φράση παραδίδεται όπως σας την έγραψα στην αρχή (Λεξικό Μαρκαντωνάτου).

  18. Αμαλια Μπλουκιδη says:

    Λυστε μου σας παρακαλω την απορια: εκ των ουκ ανευ ή εκ των ων ουκ ανευ; Πως μπορω να βρω απο που προερχεται αυτη η φραση ωστε να παρουσιασω αποδειξεις για την σωστη διατυπωση; Προεκυψε ζητημα αγεφυρωτης διαφωνιας!

Δεν επιτρέπονται σχόλια.